MESLEK EDİNDİRME KURSLARI VE KADINLARA KAZANDIRDIKLARI

ARAŞTIRMA RAPORU

  

Araştırma Adı

Meslek Edindirme Kursları ve Kadınlara Kazandırdıkları

(Afyon H.E.M. Örneği)

  

Danışman: Doç.Dr. Celalettin Vatandaş


Hazırlayan: Sosyolog Sevgi Yıldırım

  



Afyonkarahisar/2005


 

 

 

Araştırmanın Başlığı:

            Meslek Edindirme Kursları ve Kadınlara Kazandırdıkları

 

Araştırmanın Konusu:

            Konu, Eğitim Sosyolojisi adı altında yaygın eğitim, meslek kursları, halk eğitimi olmakla birlikte, kadının statüsü ve meslek eğitimidir.

 

Araştırmanın Türü:

            Araştırma bir saha (alan) araştırmasıdır.

 

Problem Seçimi, Problemin Daraltılması, Sınırlandırılması ve Tanımlanması

            Türkiye'de sosyo-ekonomik statü farklılıkları ve bölgesel farklar göz önüne alındığında kadın ve erkek arasında büyük bir uçurum söz konusu olduğu görülmektedir. Özellikle ülkemizin son yıllarda yaşadığı zorlu süreç (yaşanan iç savaş, ekonomik krizler, işsizlik, çarpık kentleşme vs.) göz önüne alındığında köyden kente göçün neden yoğun yaşandığı anlaşılamaz bir durum olmaktan çıkabilir. İşte tam da bu noktada teşhis edilecek bir kentlileşememe veya çarpık kentleşme sorunu gündemleştirilmesi gereken bir konudur. Bu sorunun çözümünde devlet politikalarının ve sivil toplum örgütlerinin çalışmalarının önemi tartışılmazdır. Kentlinin tipik toplumsal yaşam kalıpları vardır. Bunlar içerisinde 'uzmanlaşmış iş bölümü, öznel çalışma deneyimi, zayıflayan akrabalık ilişkileri, gönüllü birliklerin çoğalması, normatif çoğulculuğu, sekülerleşmeyi, toplumsal çatışmaların artışını ve kitle iletişim araçlarının gün geçtikçe daha önemli rol oynamasını' barındırır. (Marshall,1999: s.400) Toplumsal yaşamda gözlenen bu tür değişimler Endüstri devrimiyle beraber ortaya çıkmıştır. Ve bu çıkış beraberinde toplumda bir toplumsal katmanlaşma sorununu da getirmiştir. Bu sorunun çözüm aşamasında halk eğitimi ertelenemez ve gözardı edilemez bir özellik kazanmıştır. Öyle ki, değişen toplumda 'toplumun emeğiyle geçinen üyelerini siyasal iktidara katılmaya hazırlama görevini yüklenmiştir.' (Geray, 2000: s.3)

            '20. yy başlarında örgün öğrenim olanaklarından yoksun kalanların, özellikle yetişkinlerin, yeterli bir eğitsel düzeye getirilmesine zorunluluk duyulmuştur.' (Geray, 2000:s.3) Halk eğitimi çalışmaları sonucunda birey davranışlarını, geliştirip değiştirebiliyor, yeteneklerini tanıyor. İşte bu genel hatlarıyla değinilen davranış değişimleri Halk Eğitim Merkezlerinin ana görevlerini yerine getirdikten sonra olmaktadır ki bunlar: Kitle ile seçkinler arasındaki ayrılığın, kopukluğun giderilmesi, demokrasi eğitimi, değişmeye uyum sağlama, boş zamanların değerlendirilmesi ve bireysel gelişmedir. Bu çarpıcı unsurların sonuncusu olan bireysel gelişme ise şu aşamalardan oluşmaktadır:

             Eksiklikleri giderici tümleyici eğitim

             Meslek ve sanat eğitimi

             Toplum eğitimi

             Genel kültür

             Siyasal katılma

 

            Günümüzde toplumların gelişmişlik düzeylerinin kadınlarının gelişmişlik düzeyiyle ilişkilendirilmesi birçok çevrece kabul gören bir gerçekliktir. Türkiye gerçeğinde de bunu yadsımak olanaksızmış gibi görünüyor. Öyle ki kalkınmaya ve bu sayede Avrupa Birliği'ne girmeye çalışan bir Türkiye'de kadının durumu açıklığa kavuşturulması gereken bir konudur.

            Halk Eğitim Merkezi'nin ana görevleri içinde var olduğu toplumu kapsadığından, dolayısıyla, kadınlar da bu hizmetten eşit bir şekilde yararlanma hakkına sahip olabilmektedirler.

            Kadınlar neden çalışır sorusuna verilecek yanıt, araştırmanın seyri konusunda aydınlatıcı olabilir. Bu konuda 1995 yılında T.C. Başbakanlık Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü'nün gerçekleştirdiği anket sonuçlarına yer vermek nesnel bir yaklaşım olacaktır. Katılımcıların çoğunluğu (% 43.7) istedikleri için, % 31.9 mecbur oldukları (gelir gereksinimi duydukları) için çalıştıklarını bildirirken, % 24.4'ü hem istek hem de gereksinimden dolayı çalıştıklarını belirtmişlerdir.

            Günümüz Türkiye'sinin ekonomik şartlarında aile ekonomisine katkı yalnızca erkeğin omuzlarında değil, kadının da omuzlarında şekillenir hale gelmektedir. Bu durumun meslek edinip gelir sağlayacak gibi görünen kadının, sosyo-ekonomik statüsünü elde etme ve sonrasında yaşanan bu gelişmenin, kadının tüm hayatına etkileri ne şekilde olmakta açıkçası merak edilmesi gereken bir gerçekliktir. İlerleyen süreçte sosyo-kültürel gelişimi takip edilip tanımlanmalıdır. Bu tanımlamalar Afyon özelinde gerçekleştirilmeye çalışılırken tüm imkanlar ve sınırlar zorlanmalıdır. Kadının hem ekonomik yetersizlikler sonucu hem de toplumdaki sağlam duruşunu yaratması için sağlıklı bir organizasyon içinde yer alabilmesi ve bunun sonucunda para kazanabilmesi belirli bir mesleki vasıf edinme şartına bağlanırsa, bunun Afyon özeli için, en iyi saptanabileceği alan olarak H.E.M. tespiti yanıltıcı olmaz. Çünkü bu merkez mesleki eğitim verirken yöneldiği kitlenin 'yaşı, akli durumu, eğitim düzeyi, öğrenme isteği, cinsiyet ayrıca köylü, kentli, işçi işveren, çiftçi, öğrenci, zanaatkar’, somut olarak söz konusu merkez araştırma kesimimiz olan, daha önce meslek sahibi olamamış kadınlar arasında yaş, akıl, köylü, kentli, öğrenme isteği, eğitim düzeyi vs. bu özelliklere dayalı ayırım  yapmadığından araştırmanın sağlıklı sonuçlar elde edebilmesi için uygun bir alan olduğu düşünülmektedir. Bu kurslara katılan kadınların gelecekten beklentileri noktasında araştırılması gereken birçok konu vardır. Bunlar adeta cevaplanmayı bekleyen, (Afyon özeli için) sürpriz sorular niteliğindedir. Örneğin; kadınlar kurs sayesinde meslek edinip para kazanabilecekler mi? Kadınlar edinecekleri meslek sayesinde toplumdaki saygınlıklarının artabileceğini düşünüyorlar mı? Devam ettikleri kursun (örneğin dikiş nakış) gerçekten de kendi bilinçli tercihleri mi olduğu yoksa Afyon'un geleneksel kadın algısının mı etkili olduğu, gelecekte çalışabilecekleri iş alanları konusunda ne kadar bilinçli oldukları, toplum kalkınmasına katkıda bulunmaları gerektiği noktasındaki bilinç durumu... Ayrıca bu kadınların bir aileye mensup oldukları gözönünde bulundurulursa, meslek sahibi olmaları ve para kazanmaları sayesinde, kuşkusuz aileleriyle olan ilişkilerinde de değişimler yaşanacaktır. Ev dışında çalışmaları aile yaşantılarını nasıl etkileyebilir? Anne ve babalarıyla, eşleriyle yaşayacaklarını düşündükleri sorunlar var mı? Ev dışında çalışmanın varsa çocuklarının gelişimi üzerindeki etkileri konusunda bilinçliler mi ve çocuklarının bu durumdan şikayetçi olma olasılığı nedir? Edindikleri arkadaşlık ilişkilerinin meslek edindikten ve para kazandıktan sonra aynı seyirde devam edeceğine inanıyorlar mı? TV'ye, gazete ve kitaplara bakış açılarında bir değişiklik olabilir mi? Statü elde etmeyle beraber politik görüşlerinin etkilenebileceği, örneğin oy verdikleri partiye bakış açıları ne ölçüde değişir? vs gibi sorular kadının değişimi ve gelişimiyle beraber başta kendisiyle, sonra ilişkiye girdiği alanlarla olan ilişkisinde nasıl etkileşimler yaşayacağını açıklamaya yöneliktir. Bu araştırmada, ifade edilen sorular arasında, kadınlar kurslar sayesinde meslek edinip para kazanabilecekler mi sorusunun yanıtı aranacaktır.

 

Problem Cümlesi:

            Halk Eğitim Merkezi'nin meslek edindirme kurslarının kadınların ekonomik bağımsızlık ve statü elde etmelerine etkileri nelerdir?

 

Literatür, Belge, Arşiv İncelemesi ve Kaynak Taraması:  

            Araştırmanın içeriği itibariyle konusunun güncellik ve önemine yapılacak atfın haklı bir atıf olacağı konusu literatürce de desteklenmektedir. Öyle ki Prof. Dr. Cevat Geray Halk Eğitimi adlı eserinin 1.2.3. kitap çalışmalarıyla kamuoyunu bilgilendirmektedir. Özellikle 1. kitapta yer alan Halk Eğitimine Giriş bölümündeki;

            Halk Eğitiminin Tanımı ve Kapsamı:

             1- Halk Eğitiminin Tanımı

             2- Halk Eğitiminin Ana Görevleri

             3- Kitapta yer alan;

                 Halk Eğitimi Genel Çalışmalarının Genel Görünümü

                 Kadınlar İçin Mesleki Halk Eğitimi

 

            Prof. Dr. A. Sudi Bülbül, Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Önlisans Programı adlı çalışmasında:

               Toplum Kalkınması

            Beylü Dikeçligil ve Ahmet Çiğdem'in derlemesi olan Aile Yazıları-2 adlı çalışmada yer alan;

            Türkiye'de Aile Yapısı Evrimi ve Bürokratik Örgütlerle İlişkileri

            Modern Aile ve Sosyal Problemleri

                        bölümleri araştırmada kadının statüsü ve H.E.M.kurs etkinliklerinin anlamı, önemi ve işlevi konusunda destekleyici bilgiler sunmaktadır.

 

Araştırmanın Amacı:    

            İlk olarak araştırma projesi Sosyal Bilimlerde Saha Araştırma ve Uygulama Teknikleri Dersi için uygulaması 2005 güz döneminde yapılmak üzere bir ödev olarak hazırlanmıştır. Araştırmanın sonuçlarının ulusal ve yerel kadın dergileri ve gazetelere ulaştırılması; Afyon ili Halk Eğitim Merkezi'nin kitaplığında ve AKÜ Merkez ve Gedik Ahmet Paşa kütüphanelerinde halka ulaştırılması amaçlanmaktadır. Bu sayede öğrenciler, öğretmenler ve konuyla ilgisi olan kişiler adı geçen yerlerden gerektiğinde temin edebilecekler ve bu sayede bilgisine ulaşmaya çalıştıkları söz konusu konuda güvenilir bir kaynaktan yararlanmış olacaklardır.

 

Araştırmanın Önemi:

            Araştırmanın sonucunda bu kursların sayesinde mesleği olamayan ve para kazanamayan kadınların ekonomik bağımsızlıklarını kazandıkları gibi bir sonuca ulaşılırsa, Türkiye gibi para kazanan kadın oranının düşük olduğu bir ülkede söz konusu kursun kadının gelişimi dolayısıyla toplumun gelişimi üzerindeki etkisi vurgulanacaktır. Şu yadsınamaz bir gerçekliktir ki, kadını gelişen bir toplum gelişen bir toplum demektir. Kadını meslek edinen ve para kazanan Afyon ilinin, sosyo-kültürel ve sosyo-ekonomik anlamda gelişen bir il olma özelliğine sahip olduğunun önemi vurgulanacaktır.

 

Araştırmanın Sınırlılıkları:    

            Kadınların evli olup olmama durumlarına göre bir sınırlandırma getirilmek istenmekte fakat hedeflenen grubun oluşamayacağı endişesi sınırlama istemini ortadan kaldırmaktadır. Cevaplamaları istenecek bazı sorulara doğru yanıt vermemelerinden endişe duyulmaktadır. Kursiyerlerden günlük kurs süresinin sonrasında ailevi durumlarından dolayı ankete yeterli zaman ayıramama ve bu sayede iyi düşünülmüş cevaplar verilememesi endişesi vardır. Makine-Nakış kursuna devam edenlerin tamamının kadın olması toplumda bu işin çoğunlukla kadınlar tarafından yapılan bir iş oluşu kabulünden kaynaklanmaktadır. Kadın kursiyerlerin tamamı Afyon'da ikamet etmektedir.

 

Hipotezler:

  1  Eğitim seviyesi düştükçe Halk Eğitim merkezinin makine nakış kurslarına katılan kadın sayısı artmaktadır.

  2  Kadınlar Afyon halk eğitim merkezinin makine nakış kursunu meslek edinip para kazanmak için tercih etmektedirler.

   3 Bu kurslara katılmak kadınların kendine olan güvenini arttırdığı gibi karşılaştıkları sorunlara karşı onları daha da güçlü yapmaktadır.

4        Bu kurslara katılmak için kadınlar ailelerinden manevi destek almaktadırlar

 

 Varsayımlar:

            Afyon Halk Eğitim Merkezi kadınların bu ihtiyaçlarına cevap olabilmektedir.

            Evli olup olmama durumu bu kurslara katılmalarına engel değildir.

 

 

Araştırmanın Temel Kavramları:

            Halk Eğitim Merkezi: 'Kitle eğitimi', 'yetişkinler eğitimi', 'yığın eğitimi', 'toplum eğitimi', 'temel eğitim', 'sosyal eğitim', 'yaygın eğitim' ve benzeri adlar altında girişilen halk eğitimi yetişkinlere ve okul dışındakilere yönelmiş düzenli, dizgeli ve örgütlü bir eğitim çabasıdır.

            Söz konusu merkez, araştırma kapsamında kitle içerisinde yerini alan yetişkin kadına statü ve ekonomik bağımsızlık kazandırabilecek bir alan olarak algılanmaktadır.

            Meslek edindirme kursları: Toplumun daha önce meslek sahibi olamamış bireylerini meslek edinmelerini sağlamak için mesleki eğitim veren alanlardır.

            Kadınların Ekonomik Bağımsızlığı: Hayatlarını sürdürebilmek, maddi ihtiyaçlarını karşılayabilmek için ekonomik üretime katılarak karşılığında belirli bir ücret alma durumunda oluşan durum.

            Statü: Bir kişinin toplumsal yapıda işgal ettiği konum. (öğretmen, rahip, vb. olarak) (Marshall, 1999: s.697)

            Kadının statüsü: Kadının toplumda işgal ettiği konum.

 

Değişkenler:

            Nicel Değişken: Yaş

            Nitel Değişken: Okuma yazma bilme durumu

 

Araştırma Evreni:

            Makine-Nakış Kursu

 

Örneklem Seçimi: 

            İki yüz kişilik makine-nakış kursuna devam eden kadın kursiyerlerin %25'lik bir bölümü araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Afyon merkezde, Mecidiye ve Harb-İş mahallelerinde faaliyet gösteren makina-nakış kursunun kursiyerleri bu kurslara eşit sayıda dağıtılmamıştır. Bu nedenle her kurstaki kursiyer sayısını temsil edecek kadın sayısı, Oranlı Tabakalı Örneklem tekniğiyle tespit edilecektir. Hedeflenen %25'lik oran bu şekilde oluşturulacaktır.

 

Veri Toplama Teknikleri ve Araçları:

            Araştırma anket tekniğiyle geliştirilecektir. Bunun için ilgili konuya dair anket soruları hazırlanacaktır.

 

 

 

 

Kaynakça: 

 

GERAY,Cevat, Halk Eğitimi, Ankara Üniversitesi, Eğitim Yayınları, Ankara, 1978

T.C. BAŞBAKANLIK Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü, Beyda Basımevi Ofset ve Tipo Tesisleri, Ankara, 2000

AYDIN,Cahide-TUNCER,Oya, Aile Yazıları-3, Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı Yayınları, Ankara, 1991

Prof. Dr. A. Sudi Bülbül, Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Eğitim Önlisans Programı, Ders Kitapları Yayın No: 118, 1991

KOÇALİ,Filiz, Kadın ve Aile, 1. Aile Şurası Bildirileri Tanıtım Serisi-3, Aile Araştırma Kurumu Yayınları, Cilt-3:63, 1990

Doç. Dr. KÜLAHÇI,Şadiye, Kadının Ev Dışında Çalışmasının Aile Yaşamına Etkisi, 1. Aile Şurası Bildirileri Tanıtım Serisi-3, Aile Araştırma Kurumu Yayınları, Cilt-3:237, 1990

Prof. Dr. HASİPEK,Seniha, Ailenin Sosyo-Kültürel ve Sosyo EkonomikYapısında Kadının Yeri ve Önemi 1. Aile Şurası Bildirileri Tanıtım Serisi-3, Aile Araştırma Kurumu Yayınları, Cilt-3:365, 1990

ESER,Şenay, Kadının Çalışmasının Aileye Etkileri, 1. Aile Şurası Bildirileri Tanıtım Serisi-3, Aile Araştırma Kurumu Yayınları, Cilt-3:455, 1990

 

Derleyenler:

DİKEÇLİGİL,Beylü, ÇİĞDEM,Ahmet, Aile Yazıları-2, T.C. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Yayınları, Ankara, 1990

T.C. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı, 1. Aile Şurası Bildirileri Tanıtım Serisi-3, Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı Yayınları, Ankara, 1990

                   

 

Afyonkarahisar ilinin Halk Eğitim Merkezinin toplumsal hizmetlerine yönelik Kantitatif yöntem uygulanarak gerçekleştirilen ilk Sosyolojik araştırmadır.

 

Yorum Yaz